محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
1190
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
كه بطريق گنبد سازند و كوپله نيز گويند و بتازى قبله خوانند نيز آورده [ 1 ] و مثالش اين بيت اسدى آورد : بيت سه منزل يذيره شده با سپاه * ز آذين زيبا و گنبد به راه حكيم فردوسى نيز گويد : بيت « 1 » همه راه و « 1 » بيراه گنبد زده * جهان شد چو ديبا بزر آزده گوژد [ بزاى فارسى . به وزن سوزد ] صمغ درخت پر خارى كه كنجده نيز گويند [ 2 ] . گد - [ بفتح گاف ] بمعنى گدائى و طلب باشد [ 3 ] . مثالش مولوى مثنوى . بيت « 1 » چونكه حق از خود سؤال و گد كند * كى روا باشد كه آن را رد كند گردباد - بادى كه چون آسيا گردد و ديوباد نيز گويند - و گذشت [ 4 ] - مثالش « 2 » شاعر گويد : بيت « 2 » چون گردباد عمرى در هر گل « 3 » زمينى * گرديدم و نديدم مثل تو نازنينى مع الراء گوهر - مرواريد باشد . مثالش سراج الدين قمرى گويد : بيت « 2 » بىزيور كلامش « 4 » عاطل بود شريعت * نبود بها صد فراگر گوهرى نباشد و بمعنى مطلق جواهر و بمعنى اصل و نژاد نيز باشد . مثال هر دو معنى را شيخ سعدى گويد : بيت « 2 » زرش داد و گوهر بشكر قدوم * بپرسيدش از گوهر و زاد بوم « 5 » و در نسخهء وفائى بمعنى بدل و عوض كردن نيز باشد و اين معنى بسيار غريبست [ 6 ] .
--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - كلمه از « ك » است . ( 3 ) - بجز « ك » : گلى . ( 4 ) - بجز « الف » : كلاهش . ( 5 ) - اصل : زاد و بوم . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 1 ) كوبله و در برهان معنى مطلق پياله نيز دارد . ( 2 ) كنجدك . و در برهان گوزده به اين معنى است و گويد آن را جهودانه نيز گويند و به عربى عنزروت خوانند . ( 3 ) برهان معنى گدا كه گدايى كننده است نيز آورده . اما متن ما صحيح است . ( 4 ) گردباده . و برهان نيز فقط اين صورت را دارد . ( 5 ) در برهان بمعنى ذات و سر نهائى و صفات پوشيده كه ظاهر شود و عقل و فرهنگ هم هست .